Dzieje Chlewisk i Pałacu
w Chlewiskach
870 lat Zamku Duninów i
400 lat Pałacu Odrowążów
Pałac
Odrowążów i Chlewickich w zabytkowym, krajobrazowym
parku skryty, należy do jednych z najstarszych rezydencji
ziemiańskich w Polsce.
W swojej historii Chlewiska pozostawały własnością
sześciu wielkich rodów. Listę właścicieli Chlewisk
otwiera ród Duninów herbu Łabędź. Pierwszym właścicielem
Chlewisk był Piotr Dunin ze Skrzynna, starosta kraśnicki,
wrocławski i kaliski, który zgodnie z ówczesnym zwyczajem
w 1121r wybudował kościół, a następnie w 1135r w północno-zachodniej
części wsi, na wzgórzu o stromych zboczach (usypanym
według legendy przez jeńców tatarskich) została wzniesiona
przez niego zachodnia część zamku.
Kolejnymi
właścicielami Chlewisk (na pewno już od 1360 roku)
zostali Odrowążowie, ród rycerski, który przybył do
Polski w XI wieku z terenów czesko-morawskich i w ciągu
XI-XIII wieku, uzyskał duże znaczenie i wszedł w posiadanie
rozległych dóbr na terenie Małopolskim. Można powiedzieć,
że ród Odrowążów to matka rodów rycerskich czasów średniowiecza.
Szydłowiec
i Chlewiska należały do Dobiesława Odrowąża. Jego potomkowie
Jakub, Mikołaj i Piotr od nazwy siedziby rodowej przyjęli
nazwisko Chlewiccy. W uznaniu za ich zasługi, król
Kazimierz Wielki przeniósł dobra Chlewickich na prawa
magdeburskie. Wtedy też powstało kolejne skrzydło zamku,
który stał się siedzibą rodu.
Na
kamiennej tablicy, znajdującej się na jednej z przypór
podpierających budowlę widnieje napis informujący,
że w 1605 roku pałac był przebudowany przez Wawrzyńca
Chlewickiego.
Syn
Wawrzyńca, Mikołaj, kasztelan małogoski jest piękną,
lecz mało znaną postacią w historii Polski XVII wieku.
Był on zaangażowany w działalność polityczną w czasach
Władysława IV i Jana Kazimierza. Uczestniczył w bitwie
pod Beresteczkiem. Przez Jana Kazimierza wprowadzony
został do senatu. Był wierny królowi w najtrudniejszych
chwilach potopu szwedzkiego, w czasie wyprawy władcy
na Śląsk był dowódcą jego eskorty.
Chlewiccy
władali Chlewiskami najpóźniej do połowy XVIII wieku.
Kolejnymi
właścicielami stali się Józef (kasztelan radomski)
i Aleksander Potkański. W 1801 roku Chlewiska przeszły
w ręce Stanisława Sołtyka, posła na sejm Księstwa Warszawskiego
i marszałka sejmu 1811 roku oraz działacza Towarzystwa
Patriotycznego. Po wybuchu Powstania Listopadowego
posiadłość po ojcu przejął syn Roman Sołtyk człowiek
honoru i wielkich cnót, generał, uczestnik kampanii
napoleońskiej oraz Powstania Listopadowego, towarzysz
broni Ks. Józefa Poniatowskiego, ranny pod Lipskiem
w 1813 roku. To właśnie on walnie przyczynił się do
detronizacji cara Mikołaja I w 1830 roku. Po klęsce
powstania udał się na emigrację do Francji, a Chlewiska
uległy prawdopodobnie konfiskacie tak podają jedne
źródła, natomiast inne informują, że w 1867 roku właścicielami
Chlewisk byli nadal Sołtykowie Marceli i Zofia.
W 1896
roku dobra nabył hrabia Ludwik Kazimierz Plater, a
po nim odziedziczył jego syn Konstanty. To dzięki Ludwikowi,
który był pasjonatem postępu technicznego, Chlewiska
przeżywały swój rozkwit gospodarczy.
Wielkie
rody szlacheckie, które na przestrzeni wieków władały
Chlewiskami: Duninowie, Odrowążowie, Chlewiccy, Potkańscy,
Sołtykowie i Platerowie przyczynili się do promocji
historycznej tych ziem, a tym samym pozostawili następnym
pokoleniom bezcenną spuściznę dziejową, której jesteśmy
spadkobiercami. Rolą tych rodów w historii Chlewisk
było pomnażanie skarbów kultury narodowej. Zaliczamy
do nich: Świątynię Chlewicką, prezbiterium tej świątyni,
wiekowy dzwon, pałac Odrowążów - Chlewickich w parku
skryty, wielki piec hutniczy ku podziwowi całej Europy
szczęśliwie zachowany, teksty przemówień Sołtyka w
wysokiej izbie wypowiedziane z wiarą w zmartwychwstanie
najjaśniejszej Rzeczpospolitej. Wszystkie one są cząstką
naszej narodowej kultury.
Wśród
właścicieli Chlewisk na przestrzeni wieków nie spotkamy
przykładów zdrady lub zaprzaństwa. Wręcz przeciwnie
w każdym pokoleniu można spotkać przykłady wzruszającej
pracy dla dobra ojczyzny, poświęcenia w imię najświętszej
sprawy. Wiele miejscowości w Polsce może Chlewiskom
zazdrościć.
Pałac
na przestrzeni wieków był wiele razy przebudowywany
i remontowany. Obecnie pałac składa się z dwóch budowli
murowanych, które łączą się ze sobą pod kątem prostym.
Budynek główny jest podpiwniczony, zwrócony fasadą
na wschód, wzniesiony na planie kwadratu.
W dwóch
pomieszczeniach w przyziemiach budynku głównego, występuje
sklepienie kolebkowo-krzyżowe. Tu również zachował
się renesansowy kamienny portal. Są to najstarsze zachowane
(wraz z piwnicami) komnaty zamkowe z XII wieku.
O gotyckim
charakterze dawnego zamku świadczą pozostałości piwnic
i lochów. W stromym północnym zboczu wzgórza są widoczne
zręby murów starej lodowni, zbudowanej na planie kwadratu,
częściowo przesklepionej cegłą.
Pałac
jest usytuowany w pobliżu stawów, w starannie utrzymanym
parku krajobrazowym, zajmującym około 8ha powierzchni.
Znajdują się w nim egzotyczne gatunki drzew: tulipanowce,
dąb błotny, pomniki przyrody: cisy pospolite, dąb szypułkowy,
lipa szerokolistna itd.
Od
roku 1999 Pałac jest własnością firmy Manor House i
funkcjonuje jako Zespół Pałacowo Parkowy ośrodek wypoczynkowo
szkoleniowy.
|